اثر تخصیص ارز ترجیحی به کالاهای اساسی بر مصرف گروه های مختلف درآمدی [پايان نامه فارسي]

سیدعلی محمدی

شناسگر رکورد: ۵۲۳۶۴
رشته تحصیلی: برنامه ریزی سیستم های اقتصادی
عنوان: اثر تخصیص ارز ترجیحی به کالاهای اساسی بر مصرف گروه های مختلف درآمدی
نويسنده: سیدعلی محمدی
استاد راهنما : دکتر محمدرضا عبداللهی
مقطع تحصیلی : کارشناسی ارشد
دانشگاه : خاتم
تاریخ دفاع : ۱۴۰۴
چکیده: این پژوهش به بررسی آثار تخصیص و حذف ارز ترجیحی بر مصرف کالاهای اساسی در میان گروه‌های مختلف درآمدی خانوارهای ایرانی می‌پردازد. سیاست ارز ترجیحی با نرخ ثابت ۴۲,۰۰۰ ریال از سال ۱۳۹۷ برای واردات کالاهای اساسی آغاز شد، اما در اردیبهشت ۱۴۰۱ متوقف و ارز نیمایی جایگزین آن گردید. سپس در اسفند ۱۴۰۱ نرخ ثابت ۲۸۵,۰۰۰ ریال به‌عنوان مبنای جدید تأمین ارز تعیین شد. پرسش اصلی تحقیق آن است که این تغییرات سیاستی چه پیامدی بر الگوی مصرف کالاهای اساسی داشته و تفاوت این اثرات میان دهک‌های درآمدی و میان خانوارهای شهری و روستایی چگونه بوده است. روش تحقیق کمّی و مبتنی بر داده‌های ثانویه است. داده‌های مصرف خانوار از طرح هزینه و درآمد خانوار (HIES) مرکز آمار ایران و داده‌های ارزی از بانک مرکزی گردآوری شد. جامعه آماری شامل ۶,۴۰۷ خانوار در بازه ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ بوده که به‌صورت پانل متوازن دنبال شده‌اند. برای شناسایی اثرات علی از مجموعه‌ای متنوع از مدل‌های اقتصادسنجی استفاده شد: مدل اختلاف در اختلاف (Difference-in-Differences: DID)، مدل اثرات ثابت (Fixed Effects: FE)، مطالعه رویداد (Event Study: ES)، مدل تفاضل در تفاضل در تفاضل (DDD)، و همچنین آزمون‌های پایداری شامل پلاسبو و تحلیل زیرگروه‌ها. افزون بر این، برای افزایش اطمینان، از اعتبارسنجی در قالب داده‌های واید (Wide Format Validation) نیز بهره گرفته شد. یافته‌ها نشان دادند که حذف ارز ترجیحی و جایگزینی آن با نرخ‌های بالاتر منجر به کاهش معنادار مصرف کالاهای اساسی شد. شدت این کاهش در دهک‌های پایین درآمدی و در مناطق روستایی بیشتر بوده است. آزمون‌های استحکام و تحلیل‌های تکمیلی تأیید کردند که نتایج به‌طور پایدار به تغییر سیاست ارزی وابسته‌اند. درمجموع، نتایج بیانگر آن است که سیاست حذف ارز ترجیحی نتوانسته اهداف عدالت توزیعی و حمایت از معیشت خانوارها را محقق سازد و حتی به تضعیف رفاه عمومی منجر شده است. یافته‌های پژوهش دلالت دارد که بازنگری در سازوکار تخصیص ارز و طراحی سیاست‌های هدفمندتر برای حمایت از گروه‌های کم‌درآمد و تقویت امنیت غذایی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
واژگان کلیدی: ارز ترجیحی
کالاهای اساسی
امنیت غذایی
دهک‌های درآمدی
مصرف خانوار
سیاست ارزی
مدل اختلاف در اختلاف (DID)
اثرات ثابت (FE)
شماره ثبت جزء نسخه جلد بخش قسمت مرجع شماره بازیابی در دست امانت تاریخ بازگشت ملاحظات
284920 1
Copyright 2026 by Payam Hannan co ltd. PayamLib.com